روانشناسی
•سلامت روان چیست؟
به طور خلاصه حال خوب فکر خوب و رفتار خوب. اگر بخواهیم تعریفی کوتاه از سلامت روان داشته باشیم می توانیم بگوییم سلامت روان عبارت است از تعادل بین انسان و محیط اجتماعی و حداکثر میزان رضایت برای پیشبرد و رشد و شکوفایی خود.
سلامت از دیدگاه روانشناسی دو تعریف دارد طبق تعریف منفی سلامت عبارت ازعدم بیماری، یعنی طبق این تعریف فردی که به بیماری مبتلا نیست را سالم می نمامند. طبق تعریف مثبت سلامت با ارتقاء بهداشت روان مرتبط است. در این تعریف که سازمان بهداشت جهانی ارائه نموده است، به وضعیتی از آرامش و آسایش روانی که در آن حالت هر فردی می تواند امکانات و استعداد های خود را ارتقا دهد، با فشارهای معمولی زندگی کنار بیاید، بصورت توانا و خلاق کار کند و به انجام امور جامعهای که در آن زندگی میکند یاری برساند، سلامت روانی گفته می شود.
. در تعریفی دیگر سلامت روان حالتی از رفاه و آسایش است که در آن فرد قدرت آن را دارد که توانایی های بالقوه خود را شناسایی کند. با استرس و اضطراب های عادی زندگی را کنترل کند و تلاش کند سطح استرس خود را از حد عادی بیشتر نکند. از نظر شغلی مفید و سازنده باشد برای جامعه نیز نقش مثبتی ایفا نماید با به عبارتی روابط اجتماعی داشته باشد و با دیگران مشارکت و همکاری مثبت و سازنده داشته باشد و دارای سلامت معنوی باشد.
از نگاه روانشناسان سلامت روان شامل احساسات سالم، شرایط روانشناختی سالم و بهبود روابط اجتماعی است. سلامت روان بر نحوه تفکر انسان، احساسات و دیگر جنبههای زندگی او نقش بسزایی دارد. این مسئله تعیین کننده این است که فرد چگونه میتواند استرس خود را مدیریت کند، مسائل مربوط به دیگران را مدیریت کرده و از میان گزینههای مختلف دست به انتخاب بزند.
سلامت روانی چه افرادی در خطر است؟
عوامل زیادی در به وجود آوردن اختلالات روحی روانی دخیل هستند که از جمله آنها میتوان به مواردی مانند عوامل زیستی، مثل ژنتیک و شیمی مغز، تجربیات زندگی، مثل سوء استفاده جنسی و تعرض و ضربههای روانی، سابقه خانوادگی اشاره کرد. سلامت روان شامل افزایش توانایی های افراد و جامعه و قادر سازی آنها در رسیدن به اهداف و آرزوهایشان می باشد.این به تمام افراد جامعه مرتبط است نه فقط به کسانی که از بیماریهای روانی رنج میبرند هیچ گروهی و طبقهی از بیماریهای روانی مصون نیست ولی افراد فاقد شغل، کسانی که مشکلات اقتصادی دارند، نوجوانان، زنان قربانی انواع خشونت و غیره بیشتر در معرض خطر هستند و متأسفانه در تمام دنیا به بهداشت روان و بیماری های روانی به اندازه سلامت جسمانی و بیماریهای جسمی اهمیت داده نمی شود و مورد بی توجهی و غفلت قرار گرفته است.
پیشگیری در بهداشت روانی چیست؟
از مهمترین مسائل مربوط به بهداشت روان بحث پیشگیری و ارتقاء سلامت روان می باشد. هدف آن کاهش بروز اختلالات روانی، کاهش طول ماندگاری آن اختلالات روانی است که عبارت است ازپیشگیری مرحله اول که جلوگیری از بروز بیماری یا اختلال و در نتیجه کم کردن میزان ابتلا به اختلالات است. از طریق حذف عوامل مسبب، کاستن از عامل های خطر آفرین و جلوگیری از سرایت بیماری محقق می شود.. پیشگیری مرحله دوم عبارت است از شناسایی زود هنگام و درمان سریع بیماری یا اختلال به منظور کاهش ابتلاء به اختلال از طریق کوتاه کردن مدت آن. پیشگیری مرحله سوم که هدف آن روان درمانی و کاهش نقایص و ناتوانی های ناشی از بیماری و یا اختلال است. این نوع پیشگیری افراد دچار بیماری مزمن را قادر میسازد به فعالیت های سابق خود در بالاترین سطح ممکن عملکرد خود دست یابند.
چگونه سلامت روان را بهبود ببخشیم؟
موارد زیر نکات اصلی در افزایش سلامت روانی هستند که با انجام هر یک در زندگی می توان به ارتقاء سلامت روانی و بهبود آن کمک کرد
آگاهی یافتن از ظرفیت ها و استعداد های خود
استعدادهای نهفته خود را کشف کنید، آنها را پرورش دهید و از موفقیت خود در آن زمینه ها لذت ببرید. برای کشف استعدادها، دقت کنید چه مهارت هایی دارید و از چه کارهایی لذت می برید. از اطرافیان خود بپرسید. از آن ها سوال کنید که شما را در چه کاری ماهر می دانند. معمولا اطرافیان بهتر از شما نقاط قوت و ضعفتان را می بینند. در این زمینه لازم است والدین از سنین پایین به کشف استعداد کودکان اقدام نمایند.
کنارآمدن و مدیریت استرس در زندگیاسترس
از مهمترین عوامل به خطر انداختن سلامت روانی است. در جهت مدیریت استرس، برای کارهای روزانه خود برنامه ریزی کنید. اطرافتان را نظم دهید. ورزش روزانه انجام دهید. عوامل استرس زا را شناسایی کنید و از آن ها فاصله بگیرید. درباره مسائل استرس زا بنویسید. در این مورد می توانید از مشاور نیز کمک بگیرید.
هدف گذاری و برنامه ریزی برای آن
علاوه بر فعالیت های روزمره زندگی خود، هدف دیگری انتخاب کنید. برای هدف خود برنامه ریزی کنید و فسمتی از وقت روزانه خود را به آن اختصاص بدهید. فعالیت های مفید و جدای از کارهای عادی، احساس رضایت و خشنودی دورنی با خود به همراه دارند. مثلا برای هدف کاهش وزن و تناسب اندام روزانه 30 دقیقه باشگاه بروید.
تاثیر خواب کافی بر ارتقاء سلامت روان
خواب ناکافی، موجب عدم تمرکز و عدم یادگیری درست است. علاوه بر این خواب کافی شبانه عملکرد شناختی را افزایش می دهد. خواب ناکافی روحیه فرد را کاهش می دهد، استرس را افزایش داده و تا حدی اضطراب و افسردگی را به دنبال خواهد داشت. اختلالات خواب بر سلامت جسمانی و روانی فرد تاثیر مستقیم می گذارد به طوری که گاهی نیاز به مشاوره روانی خواهد بود.
یادگیری و تمرین مهارت های حل مسئله
مهارت حل مسئله یکی از ضروری ترین مهارت های زندگی است. مهارت در شناخت مشکل و شیوه های حل آن به شخص کمک می کند تا از بزرگ شدن مشکل یا فرسودگی ذهنی به وجود آمده به وسیله آن جلوگیری نمایند. علاوه بر حل مشکلات توانایی پیش بینی مشکلات آینده از این مهارت سرچشمه میگیرد.
تغذیه مناسب و تاثیر آن در ارتقاء سلامت روان کمبود برخی از ویتامین ها ومواد معدنی علاوه بر آسیب جسمانی، مشکلات روانی نیز در پی خواهد داشت. یک رژیم غذایی مناسب شامل تمام مواد مغذی مورد نیاز بدن، می تواند در پیشگیری از مشکلات روانی نیز تاثیر گذار باشد.
شوخ طبعی و خنده رو بودن شادی های کوچک، حتی لبخند، برنامه های لذت بخش و با نشاط می تواند باعث ارتقاء سلامت روانی شود. شوخ طبعی حتی می تواند به روشی برای کنترل اضطراب و استرس تبدیل شود. گرفتن کمک حرفهای از متخصصان در صورت نیاز علاوه بر فعالیت های گفته شده در صورت نیاز به روانشناسان و مشاوران مراجعه نمایید. مشاوره روانشناسی با یک پزشک، می تواند راهکار های ویژه ای پیش روی شما قرار دهد. بسیاری از مشکلات روانشناختی قبل از اینکه به مرحله خطر و هشدار برسد شناسایی می شود و برای درمان اقدامات ضروری انجام خواهد شد.